IAI HARPY, IAI HAROP ve Vestel KARGI

ALPAGU, KARGU ve TOGAN ile başladığımız kamikaze iha geliştirme yolculuğunun, İsrail Hava Uzay Endüstrisi’nin (IAI) nevi şahsına münhasır HARPY ve HAROP’larına muadil ürünlerle devam edeceği beklenen bir şeydi. Dolanan mühimmat olarak adlandırılan bu sistemlerin ilk örnekleri Nazi Almanyası’na kadar uzanır.

Dolanan mühimmatların harekât konsepti

İnsansız hava aracı ve füzenin kombinasyonu olan dolanan mühimmatlar, seyir füzelerine benzer şekilde çalışır ve çoğunlukla elle taşınabilecek boyuttadır.

Dolanan mühimmatları, güdümlü mühimmatlardan ayıran en temel fark spesifik bir hedef için ateşlenme gereksiniminin olmamasıdır. Hedef tespit ve değerlendirmenin ateşleme gerçekleştirildikten sonrasında yapılması mümkündür. Örnek vermek gerekirse F-16’daki bir hava-hava füzesini ateşleyebilmek için düşman hedefine radar kilidi atmak gerekir, aksi taktirde hedefi vurmak mümkün değildir.

Dolanan mühimmatlar, hassas vuruş kabiliyetine ve görev iptal etme kabiliyetine sahiptir. Gelişen “derin öğrenme” algoritmalarıyla silahlı-silahsız, sivil-sivil olmayan ayrımlarını kendi başına yapabildikleri iddia edilmektedir. Bir iha pilotunun (insanın) rahatlıkla anlayabileceği; bir sivile militan kamuflajı giydirilip giydirilmediği veya bir düşman unsurunun sivil kıyafetle gezmesi, bir insanın elindeki değnek ile tüfeği ayırt etmek, yetişkin ile çocuğu ayırt etmek gibi durumlar makinenin inisiyatif almasına ve hata yapmasına imkan sağlayacak durumlardır ki bu insan hakları ihlallerine neden olabilecek ciddi hususlardır.

Küçük oldukları için radar izleri de düşüktür, böylece hava savunma sistemlerine yaklaşabilirler. Ayrıca büyük hava savunma sistemleri (S-400, Patriot vb.) için boyutları bakımından uygun boyuttaki hedef değillerdir. Dolanan mühimmatların bir başka avantajı; uzay konuşlu balistik füze erken uyarı uyduları tarafından tespit edilememeleridir.

Balistik füzelerin satışını kısıtlayan MTCR (Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi) anlaşmasına göre 500 kg’lık bir yükü 300 km’den fazla menzile ulaştırabilecek füzelerin başka ülkelere satışı ve teknoloji transferi yapılması yasaktır. Türkiye dahil 35 ülke bu anlaşmayı kabul etmiştir ki bu durum caydırıcılık açısından uzun menzilli füzelere (balistik ve seyir füzeleri) ihtiyaç duyan birçok ülke için sorun teşkil etmektedir. Dolanan mühimmatlar ise bu kategoriye girmemektedirler. O nedenle ihracat potansiyellerinin yüksek olmasının nedenlerinden biri de budur. Örneğin IAI üretimi HAROP’lar halihazırda Türkiye’nin en uzağa gönderebileceği güdümlü mühimmattır.

Bu sistemler, iyi korunan hedefleri yok etmek, elektronik savaş yapmak ve elektronik savaşa karşı koymak için olduğu gibi standart keşif ve hedef belirleme görevleri için de kullanılabilir.

 

IAI HARPY

HARPY, 1980’lerin sonunda temel amacı radarları yok etmek olan Dornier DAR (Drohne Antiradar) baz alınarak IAI tarafından geliştirildi. 1989’da Alman Dornier ve İsrailli IAI, Almanya’ya Dornier DAR’ı satmaya çalıştı. Dornier, maddi sıkıntılar nedeniyle teknolojiyi İsrail’e devrederken DAR projesi sonlandırıldı. Dornier DAR’ın kanat açıklığı 2 m idi ve Fichtel & Sachs üretimi iki silindirli bir boksör motorunu kullanıyordu. 110 kg ağırlığındaki iha 250 km/sa hızla hareket edebiliyordu.

 

Dornier DAR; anti radyasyon mühimmatı

 

İsrail Hava Uzay Endüstrisi tarafından geliştirilen HARPY, bu tipte dünyadaki ilk (IAI iddiası) ve en çok operasyonel deneyime sahip dolanan mühimmattır. 1990 yılında üretime başlamıştır. “At ve unut” prensibiyle tam özerk (kendi başına hareket eden) şekilde çalışır. Her türlü hava koşulunda gece-gündüz çalışabilir. Karadan ve gemilerden atılabilir. Muharebe gerisinden, taşıyıcı bir araç (kamyonet gibi) üzerinde bulunan teneke kanisterler içinde konuşlandırılır ve fırlatılır. 9 saate kadar havada dolanabilir, 225 knot’a (416 km/sa) kadar hızlanabilir. Düşman hava savunma sistemleri ve radarlarını uzun süre bastırır ve düşman hava sahasında saatlerce dolaşır. Düşman radarlarını, yaydıkları sinyallerden tespit eder, yapay zekasıyla hangi hedefi vuracağını seçer ve kamikaze saldırı yaparak hedefi yüksek bir hassasiyetle yok eder.

HARPY’nin diğer özellikleri; görev sırasında görevi iptal edebilme, geniş kapsama alanına sahip anti-radyasyon arayıcı başlık, dikey saldırı yeteneği, 200 km haberleşme menzili, düşük radar izi.

 

 

Sistemin en temel harekât konseptleri, SEAD/DEAD (suppression of enemy air defences; düşman radarlarını yok etme veya bastırma (anti-radyasyon/anti-radar) görevi, destruction of enemy air defences; hem radarları hem radyasyon yaymayan lançerleri yok etme görevi) ile birlikte kamikaze iha görevlerini icra etmektir. Seyir füzelerinden daha hafif olan bu sistemler aynı zamanda daha ucuzdur. Taşıdıkları yüksek patlayıcı savaş başlığı ile hedefe büyük zarar verirler.

 

Yeni geliştirilen Mini HARPY’nin S-400’ün radarını nasıl yok ettiğini gösteren bir animasyon

 

2004 yılında HARPY, ABD’nin Çine silah ve ileri askeri teknoloji satışını kısıtlama çabasının odağı oldu. 1994 yılında yaklaşık 55 milyon ABD Doları karşılığında Çin’e satılan dolanan mühimmatlar yükseltilmek üzere 2004 yılında İsrail’e gönderildi. HARPY’nin Çin’le bir savaş durumunda Tayvanlı ve Amerikan güçlerine tehdit oluşturacağından korkan ABD, İsrail’in dolanan mühimmatlara el koymasını istedi. İsrail ABD’de üretilen herhangi bir alt sistem içermediği için bu talebi reddetti. 2005 yılındaysa HARPY’ler yükseltilmeden Çin’e iade edildi.

 

HARPY’nin Görev Geçmişi

2020 yılında Türkiye’nin Libya’da HARPY kullandığını gösteren haberler dolaştı. Bir tweet’e göre Libya’da Dirj kentinin 320 km güneydoğusunda HARPY parçaları bulunmuş, bunların Türkiye’ye ait olduğu düşünülmüştü çünkü geçmişte de TSK’nın bu sistemleri aldığı biliniyordu. Nereden atıldığı ve nasıl sonuç alındığına dair bilgi yok ancak bu sistemlerin TSK’daki kullanım ömürlerinin sonuna gelindiği biliniyor.

 

Harpy Libya’da kullanıldı

 

HARPY’nin Özellikleri

Uzunluk: 2.7 m

Kanat Uzunluğu: 2.1 m

Motor: UEL AR731 tek silindirli Wankel tipi döner motor, 28 kW (38 hp), 9,9 kg ağırlığında

Savaş Başlığı: 16 kg / 32 kg

Ağırlık: 135 kg, HARPY NG 160 kg

Haberleşme Menzili: 200 Km

Menzili: 400 km

Havada Kalış: 2 saat, HARPY NG’de 9 saate kadar

Hız: 225 Knot’a kadar (416 km/sa)

Düşük RCS (Radar Kesiti): <0.5m²

İrtifa Tavanı: 15000 ft (4572 m)

Vuruş Hassasiyeti: 16 Kg savaş başlığı taşırken 1 metreden az sapma

 

HARPY dolanan mühimmat, Paris Air Show (24.06.2007)

 

HARPYde geçmişte boksör tip silindirli motor kullanılırken daha sonra Wankel motorlara geçildi

 

HARPY Kullanan Ülkeler: İsrail, Hindistan, Güney Kore, Çin, Şili ve Türkiye.

Türk Hava Kuvvetleri, 2002 yılında İsrail’den 80 milyon dolar değerinde 108 adet Harpy I tedarik etti.

Güney Kore, 1995 yılında 100 HARPY satın almak için 52,3 milyon dolar ayırdı. Güney Harp Savunma Bakanlığı silah bölümü şefi Lee Wang Yong, “Harpy İHA 150 km uzaklıktaki düşman radarlarını imha edebilir” dedi. (Flight International, 7/1995).

 

IAI HAROP

HAROP, hedefleri bulup etkisiz hâle getirmek için tasarlanmış bir standoff (düşman hava savunma sistemlerinin menziline girmeden) hava saldırısı silah sistemidir (standoff loitering attack weapon system). Düşman unsurlarını etüt et ve derhal yok et prensibiyle çalışır. Çok çeşitli ve yüksek değerli hedef türlerinin tespiti, teşhisi, takibi ve imhasını yapar. Karadan ve denizden atılan sürümleri olmakla birlikte havadan atmaya da uyarlanabilir. Sabit ve hareketli nesnelere saldırabilir.

HAROP, aramadan saldırıya ve savaş hasarı değerlendirmesine kadar tüm görev yetenekleri dahil olmak üzere özellikle yüksek değerli görülen hedeflere saldırmak için kullanılır. Füze ve İHA özelliklerini birleştiren HAROP, hedefleme ve görev istihbaratı hususunda diğer harici sistemlere güvenmeden de etkili görev icra edebilir.

HARPY’deki tüm yetenekleri barındırmakla birlikte özellikle güdüm sistemi daha gelişmiştir. Türkiye’nin de sahip olduğu ilk HARPY’lerde kamera ve lazer arayıcı yoktu, sadece radar arayıcıyla (radar homing) anten ve radar gibi sinyal yayan hedeflere karşı etkiliydi. HAROP ise Data Link, Man-in-the-Loop ve Elektro-optik güdüm (FLIR / renkli CCD, yarı küresel kapsama) sistemlerine sahiptir, bu sayede komuta merkezine anlık gözlem imkânı da sağlar, HARPY’den önemli farkı budur. İki yönlü bir veri bağlantısı üzerinden kontrol edilir. Hedefe yatay ve dikey yönden saldırı yapabilir, saldırıyı iptal edebilir.

HARPY 2 olarak da bilinen HAROP’un ilk kullanılmaya başladığı yıl belli olmamakla birlikte, Türkiye’nin 2005 yılında almak istediği medyaya yansımıştır. HAROP, 2009 yılında Hindistan’da Aero India 2009’da dünyaya tanıtılmıştır. Vatoza benzeyen şekliyle tanınır.

 

IAI HAROP arkadan görünüş

 

IAI HAROP LM (Loitering Munnition)

 

HAROP’un Görev Geçmişi

HAROP’un bilinen ilk kullanımı 2016 yılında Nisan Savaşı (4 Günlük Muharebe) olarak bilinen Azerbaycan-Ermenistan arasındaki çatışmalar esnasında gerçekleşti. Böylece savaşta kendini ispatlamış (Combat Proven) bir sistem oldu. Aşağıdaki videoda çatışma sürecindeki kullanımlardan biri görülmektedir. Ermeni gönüllü askerlerini cepheye taşımakta olan bir otobüsün vurulduğu bilgisi paylaşıldı. Sistemin çalışırken yüksek ses çıkardığı da videodan anlaşılıyor.

 

 

HAROP’un Özellikleri

Uzunluk: 2.6 m

Kanat Uzunluğu: 3.5 m

Motor: Bilinmiyor, tahminen; UEL AR801 tek silindirli Wankel tipi döner motor, 50 BHP, 19.5 kg ağırlığında

Savaş Başlığı: 23 kg

Ağırlık: 160 kg civarında

Haberleşme Menzili: 200 Km

Menzili: 1000 km üzeri

Havada Kalış: 9 saate kadar

Hız: Bilinmiyor

Düşük RCS (Radar Kesiti): <0.5m²

İrtifa Tavanı: 15000 ft (4572 m)

Vuruş Hassasiyeti: 16 Kg savaş başlığı taşırken 1 metreden az sapma

Yakıt deposu: 50 litre

 

 

HAROP Kullanan Ülkeler: İsrail, Azerbaycan, Almanya, Singapur, Hindistan, Türkiye (şüpheli).

Türk Hava Kuvvetlerinin ihtiyacına binaen Türkiye, 2005 yılında HAROP’u talep eden ilk yabancı ülke oldu. 48 adetlik HAROP tedarik edilmesi planlandı ancak İsrail uçaklarının 2007 yılında Türkiye hava sahasını ihlâl etmesi sonrası, sonraki alımlar iptal edildi. Bu süre zarfında envantere kaç tane girdiği hakkında bilgi yoktur.

Azerbaycan, 2016 yılında İsrail’den sayısı gizli tutulan miktarda HAROP alımı yaptı.

 

Azerbaycan’ın İsrail’den aldığı dolanan mühimmatlar; soldakiler Elbit SkyStriker, önde IAI HAROP

 

VESTEL SAVUNMA KARGI

Vestel Savunma tarafından geliştirilen HAROP’a muadil sistemin adı KARGI. Benzer görev konseptleriyle (anti-radar ve anti-hss görevleri ile yüksek önemdeki sistemlere kamikaze saldırılar) kullanılacağı söylenebilir.

TEI’nin KARGI için geliştirdiği motorda şu bilgilere yer verilmiştir: “TÜBİTAK (SAVTAG) ve TEI arasında 21 Aralık 2015 tarihinde imzalanan proje, bir özel insansız hava aracı ihtiyaçları doğrultusunda, 2 zamanlı boksör tipi benzinli motorun azami ölçüde yerlilik oranıyla, yurt içi imkânlar kullanılarak geliştirilmesini kapsamaktadır.” Bu bilgilerden KARGI projesinin de o yıllarda başladığı anlaşılmaktadır.

Motorun ilk çalıştırılması 2018 yılında, platforma takılı ilk uçuşu da 2019 yılı ikinci yarısında yapıldı.

Savunma ve Havacılık dergisi 177nc (5/2016) sayısının 25nc sayfasında SSM Müsteşar Yardımcısı Serdar DEMİREL’e KARGI ve diğer ihalar hakkında bir soru sorulmuş, KARGI özelinde verilen bir cevap olmamıştı.

TEI Genel Müdürü Mahmut Akşit, Vizyoner Genç sunumunda TEI’nin geliştirdiği motorları anlatırken sunumda görülen PG50 için: “Gizlilik dereceli başka bir motor, bilgi veremeyeceğim, motoru yaptık çalıştırdık seri imalata geçmek için denemeleri yapılıyor” dedi. (10.01.2019)

Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, TEI tesislerinde PG50 motorunu inceledi. (28.01.2019)

 

Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, TEI tesislerinde PG50 motorunu incelerken (28.01.2019)

 

Mahmut Akşit Vizyoner Genç sunumunda TEI’nin geliştirdiği motorları anlatırken (10.01.2019) PG50 motoru en sağda

 

Vestel KARGI’nın Özellikleri: (Özellikleri belli oldukça bu kısım güncellenecek.)

İrtifa: 16000 ft

Motor: 2 silindirli TEI-PG50 boksör motor, 50 BG, 19 kg kuru ağırlık, 500 cc

Motor hakkında TEI’nin sitesinde şu bilgilere yer verilmiştir:

“TEI’nin üstün tasarım ve imalat mühendisliği kabiliyetleri ve sahip olduğu teknik altyapı ile azami yerlilik oranıyla yurtiçi imkânlar kullanılarak TÜBİTAK’ın destekleri ile geliştirilen TEI-PG50 2 zamanlı boksör tipi benzinli insansız hava aracı motoru, bu özellikleriyle Türkiye’nin ilk 2 zamanlı havacılık motoru konumundadır.

Seri üretim fazına geçmesi için tüm çalışmaların hızla devam ettiği TEI-PG50 motoru, azami 50 (±2) HP güç ve 16.000 ft. irtifada ürettiği 30 (±1) HP güç ile dikkat çekmektedir.

Benzer amaçlar için kullanılan mevcut insansız hava araçları motorlarına göre ürettiği daha fazla güç, sahip olduğu daha yüksek güç/ağırlık oranı, elektronik motor kontrol sistemi, enjeksiyon ve ateşleme sistemleri ile TEI’nin sunduğu hızlı teknik ve lojistik destek özellikleriyle öne çıkan TEI-PG50 motorunun TEI deneysel platformuyla uçuşları başarıyla sürdürülmektedir.”

 

Vestel KARGI’nın motoru TEI’nin geliştirdiği PG50

 

19062020 tarihli gelişme: Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank’ın TEI ziyaretinde Orta Menzilli İlk Yerli Füze Motoru TEI-TJ300’ün Çalıştırma ve Tanıtım Töreni’nin ardından Akşit, TEI’nin ürünlerini tanıtırken PG50 motoru görüldü. Akşit bu motorun birkaç versiyonu olduğunu, 100 adet motor için pazarlık yaptıklarını, pervanenin yurtdışından geldiğini söyledi.

 

Mustafa Varank’ın TEI ziyaretinde Orta Menzilli İlk Yerli Füze Motoru TEI-TJ300’ün Çalıştırma ve Tanıtım Töreni’nin ardından Akşit, TEI’nin ürünlerini tanıtırken PG50 motoru görüldü (19.06.2020)

 

12082020 tarihli gelişme: Proje yüksek gizlilikle sürdürülmekte.

Savunma Sanayii Dergilik kanalında TEI’nin geliştirildiği motorlar tanıtıldı. Videodaki görülen bu şekilde PG50 motoru görülmekte ancak hangi sistem için geliştirildiği halen belirtilmemekte.

Vestel KARGI Kullanan Ülkeler: Proje devam etmekte olup ilk kullanıcı Türkiye olacak.